YAPAY ZEKA (AI) HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR

Yapay zeka, bilgisayarların ve makinelerin insan öğrenmesini, kavramasını, problem çözmesini, karar vermesini, yaratıcılığını ve özerkliğini taklit etmesini sağlayan bir teknolojidir. Ama öyle sabah kalkıp kahvaltı hazırlayacak, sonra terapiye götürecek bir şey değil. Şimdilik daha çok, "Bu filmi sevdin, şunu da beğenirsin", "Bu cümlede yazım hatası var" gibi uyarılar verebiliyor. Kendisine atanan görevleri hızlıca yerine getiren bir dijital asistan diyebiliriz.

Hangi kategoriden baktığına bağlı. Yapay Zeka (AI) türleri yeteneklerine ve fonksiyonlarına göre ayrı ayrı sınıflandırılıyor.

Yeteneklerine göre 3 çeşit yapay zeka var:
‍
1. Narrow AI – "Ben Sadece Kendi İşimi Yaparım" Zekası

Narrow AI veya artificial narrow intelligence (ANI). Sınırlı veya Zayıf Yapay Zeka da deniyor. Belirli bir amaç için tasarlanmış ve sadece onu yapıyor. Siri’ye "Bugün hava nasıl?" derseniz cevap verir ama “İçim daralıyor Siri, neden yaşıyoruz?” derseniz kafası karışır. Bu türü herkesin her işi yapmak zorunda kaldığı iş yerlerindeki ‘Bu benim işim değil, yapamam’ diyen kişi gibi düşünebilirsiniz. Yalnızca görev tanımındaki işlerle ilgilenir.Örnekler: Siri, Alexa, Google Assistant, Netflix önerileri, hatta ve hatta her şeyi yapabileceğini sandığımız ChatGPT bile sınırlı yapay zeka örnekleridir. Evet, günümüzde kullandığımız tüm yapay zeka sistemleri bu gruptadır.

2. General AI – "Her İşe Koşarım" Zekası

General AI veya artificial general intelligence (AGI). Güçlü Yapay Zeka olarak biliyor. Şu anda sadece teoride var. Ama olsa… Ders çalıştırır, iş planı yapar, ruh halinizi anlayıp sizi sabah yoga yapmaya bile ikna ederdi. Korkutucu ama aynı zamanda oldukça faydalı olabilir. 😌

Bir insanın yapabileceği herhangi bir entelektüel görevi öğrenip yapabilir. Sınırlı Yapay Zeka’nın üst versiyonu diyebiliriz. Her görev için insanlar tarafından eğitilmesine gerek yok, önceki öğrenmeleri ve becerileri kullanabiliyor. Yani kendi kendine öğreniyor, adapte oluyor. Şimdilik bu zeka türü bilim kurgu romanlarında yatılı okuyor.

3. Super AI – "İnsan Üstü Zeka"

Super AI veya artificial superintelligence (ASI). Yani yapay zekanın tanrısal versiyonu. Duyguları olur, felsefe yapar, muhtemelen aşk acısı bile çeker. Adından anlaşıldığı gibi insanların ve General AI’ın çok üstünde, kendi kendine evrilip galaksiyi bile ele geçirebilecek bir tür.

Bu yapay zeka türüyle ilgili en çok rastladığım tartışmalar kendi dini inanç sistemlerini ve demokrasilerini kuracakları konusunda. İsrailli tarihçi Yuval Noah Harari, 2023'teki röportajında süper yapay zeka sistemlerinin kendi kutsal kitaplarını yazacaklarını söylemişti.

Bu seviyede bir yapay zeka varsa bile zaten bir köşede bizi izliyordur, saf gibi ortaya atılmaz. 🙄 O nedenle mutfak robotunuz bir sabah odanıza gelip ‘Kalk bana çay demle, efkarlıyım’ diyene kadar sorun yok.

1. Tepkisel Makine (Reactive AI)

‍Geçmişi yok, geleceği de. Sadece "Şu an ne oluyor?" diye bakar ve karar verir. Satranç oynar ama ertesi gün “Dün seni nasıl mat ettim” diyemez. 50 First Dates filmi gibi düşünebilirsiniz, her gün (yani her yeni görevde) sil baştan tanışıyorsunuz.

Örnekler: IBM Deep Blue, Netflix’in öneri algoritması.

2. Sınırlı Hafıza (Limited Memory AI)

‍Geçmişi biraz hatırlar ama bu verileri uzun bir süre boyunca kullanmak için geçmiş deneyimlerden oluşan bir kütüphanede tutamaz. Yani işine geleni hatırlayıp işine gelmeyeni unutan akrabanız gibi düşünebilirsiniz. Tek farkı yapay zekada kasıt yok, doğası bu. Akrabanızın aksine zamanla daha fazla veri üzerinde eğitildikçe performansını artırabilir.
‍
Örnekler: ChatGPT, Siri, ChatGPT, Gemini, DeepAI, sürücüsüz arabalar. 🚗

3. Zihin Teorisi (Theory of Mind AI)

‍Henüz yapılmadı ama gelecekte yapay zeka size “Belli ki üzgünsün, konuşmak ister misin?” diyecek. Toksik ilişkilere bile ayar verebilir.

Zihin Teorisi işlevselliğine sahip yapay zeka, diğer varlıkların düşüncelerini ve duygularını anlayabilecek. Teorik olarak da bu sayede insan benzeri ilişkileri simüle edebilecek. İnsan güdülerini ve muhakemesini anlayabileceği için, bireylerle olan etkileşimlerini onların ihtiyaçlarına ve niyetlerine göre kişiselleştirebilir. Bizdeki örneği de Kemal Sunal’ın Japon İşi filmi. 🤭

Zihin Teorisi ayrıca, günümüzün üretken yapay zeka araçlarının yapamadığını yaparak sanat eserlerini ve denemeleri anlayabilecek. Dolayısıyla bağlama uygun içerik üretebilecek veya yorumlayabilecek.

4. Öz Farkındalık (Self-Aware AI)

‍Bu da henüz teori düzeyinde olan bir yapay zeka. En temel haliyle, insanlar gibi bilince ve algıya sahip, kendi değerlerini ve inançlarını geliştirecek bir model olacağı söyleniyor. Dijital insan denebilir mi bilmiyorum ama bende o izlenimi bırakıyor.

Siz iyi bir örneğini Her filminden tanıyorsunuz. Bu seviye yapay zeka henüz sadece bilim kurgu senaryolarında var. Zihin Teorisi seviyesine gelelim de, farkındalığı eksik kalsın. 🙄